ፍ

ፍልስጥኤም፡ ፍልስጥኤማውያን፤
ካብ ነገድ ካም፡ ካብ ካፍቶር እተወልዱ ኣብ ደቡብ ከነኣን ኣብቲ ኣብ ገምገም ባሕሪ ዚርከብ ጎልጎል ዝነበሩ ህዝቢ (ዘፍ.10፡14። ኣሞ.9፡7)። ፍልስጥኤማውያን ሓሙሽተ ኸተማታት ነበራኦም። ንሳተን ከኣ፤ ጋዛ፡ ኣሽዶድ፡ ኣስቀሎን፡ ጋት፡ ዔቅሮንን እየን (እያ.13፡3። 1ሳሙ.6፡17)። ካ 3ቀ 3ሰ።

ኣማልኽቲ ፍልስጥኤማውያን ምስ ኣማልኽቲ ከነኣናውያን ተደባሊቖም፡ -ዳጎን፡ ኣስታርቴ፡ ብኤል-ዜቡል ተባህሉ። ኣብርሃም ምስ ኣቢሜሌክ ንጉስ ፍልስጥኤም ኪዳን ተኣታተወ (ዘፍ.21፡22-34)፡ ካብዚ ጊዜ እዚ ጀሚሮም ከኣ ፍልስጥኤማውያን እናበዝሑን ብውግእ እናበርትዑን ከዱ። ፍሉጣት ህዝቢ ካብ ምዃኖም እተላዕለ ኸኣ፡ እቲ ዚቕመጢሉ ዝነበሩ ሃገር ጥራይ ዘይኮነስ፡ ምልእቲ ከነኣን ሃገር ፍልስጥኤም (ፓለስታይን) ተባህለት። ደቂ እስራኤል ካብ ግብጺ ኺወጹ ኸለው፡ ንፍስጥኤማውያን ፈሪሆም ምእንቲ ናብ ግብጺ ኸይምለሱ፡ ተጠዋውዮም ናብ ሃገሮም ኣተው (ዘጸ.13፡17)። ፍልስጥኤማውያን ብዘበን መሳፍንቲ ምስ እስራኤል ተዋግኡ፡ ታቦት ኣምላኽ ማረኹ፡ ደሓር ግና ንሳኦልን ዮናታንን ቀተሉ። ፍልስጥኤማውያን ዕዮ ሓጺን ዚፈልጡ ስለ ዝነበሩ፡ ንእስራኤላውያን ናይ ምስራሕ ማሕረሻ ግብሪ የኽፍልዎም ነበሩ (1ሳሙ.13፡19-21)።

እስራኤላውያን ንእግዚኣብሄር በብዝሰዓቡሉ ጊዜ ግና፡ ኣምላኽ ዜድሕንዎም ሰባት ኣተንስኣሎም። ካብኣቶም ከኣ፤ ሸምጋርብ (መሳ.3፡31)፡ ሳምሶንን (መሳ.13፡16)፡ ሳሙኤልን (1ሳሙ.7፡1-14) እቶም ኣዝዮም እተፈልጡ እዮም። ዳዊት ነቲ ፍልስጥኤማዊ ጎልያድ ቀተሎ፡ ብዘበን መንግስቱ ኸኣ ኣብ ልዕሊኦም በርትዔ (1ሳሙ.17። 2ሳሙ.19፡9-10፤ 21፡15-22)። ድሕሪኡ ኸኣ እቶም ፍልስጥኤማውያን ጸጸኒሖም እናተላዕሉ ንእስራኤል ኣሸገርዎም (2ዜና.21፡16። ኢሳ.9፡8-12። ዘካ.9፡6)።

ወተሃደራት ፍልስጥኤም
(ካብ ሓደ ናይ ግብጺ ስእሊ)

ፍልስፍና፤
ጃምላዊ ጥበብን ፍልጠትን። ﷽ፊሎሶፍያ﻾ ዚብል ቃል ግሪኽ፡ ፍልጠት ምፍታው ማለት እዩ። ሃዋርያ ጳውሎስ ካብ ሓሶትን ካብቲ ናብ ክሕደት ክርስቶስ ዚመርሕ ፍልስፍናን ክንጥንቀቕ ጽሒፉልና ኣሎ (ቆሎ.2፡8)። ﷽ኤጲቁሬዎስ﻾ ﷽ኣስጣይኮስ﻾ ﷽ፍልጠት (ግኖስቲክ)﻾ ተመልከት።

ፍልጠት፤
ኩሉ ፍልጠት ካብ እግዚኣብሄር እዩ (መዝ.94፡10። ዳን.1፡17። 2ዜና.1፡10፥12። 1ቆረ.1፡4-6)። እቲ ህይወት ዚህብ ፍልጠት፡ ንክርስቶስ ምፍላጥ እዩ (ዮሃ.17፡፥። ፊል.3፡8-9። ቆሎ.2፡2-3። 1ጢሞ.2፡3-6)። ኣብቲ ዘበን መወዳእታ፡ ኣብ ዓለም ፍልጠት ኪበዝሕ እዩ (ዳን.12፡4)። ፍልጠት ይነፍሕ፡ ፍቕሪ ግና ይሃንጽ (1ቆረ.8፡1-3)። ፍልጠት ሓደ ኻብቲ ህያባት መንፈስ ቅዱስ እዩ (1ቆረ.12፡8)። ﷽ኦም ህይወት﻾ ተመልከት።

ፍልጠት (ግኖስቲክ)፤
እዚ ቓል እዚ ካብቲ ፍልጠት ተባሂሉ ዚትርጎም ቃል ግሪኽ እተረኽበ እዩ። ኣብቲ ናይ ግሪኽ ዓለም፡ ብዙሓት ሰባት፡ ምድሓንሲ ፍልጠት ካብ ምርካብ እዩ ዚርከብ፡ ኢሎም ይኣምኑ ነበሩ። ስለዚ እቲ ናይ ግኖስቲክ ኣተሓሳስባ ብበበዓይነቱ መገዲ ናብ ቤተ ክርስትያን ኪኣቱ ስለ ዝጀመረ፡ ሃዋርያት ተቓወምዎ።

እቲ ናይ ግኖስቲክ ሓሳብ ብዙሕን እተፈላለየን ሓሳብ ነበረ። ገለ ኻብቲ ቐንዲ ትምህርቶም ከኣ ከምዚ ዚስዕብ እዩ፤ (ሃዋርያት ነዚ ናይ ግኖስቲክ ትምህርቲ እተቓወሙሉ ኣንቀጻት፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሓሳብ እቲ ተዘርዚሩ ዘሎ ትምህርቲ ግኖስቲካውያን ተመልኪቱ ኣሎ)።

ግኖስቲካውያን፤ ﷽ሰብ ንእግዚኣብሄር ብፍልጠት ገይሩ እዩ ዚረኽቦ፡﻾ ይብሉ። እዚ ኣተሓሳስባ እዚ ግና ኩርዓትን በብዓይነቱ ዋጋ ዘይብሉ ጽውጽዋያትን ዜስዕብ እዩ (1ጢሞ.1፡3-4፤ 6፡20)።
ግኖስቲካውያን፤ ﷽እታ ሓቀኛ ዓለም መንፈሳዊት እያ። እዛ ዓለም እዚኣ ጽላሎት ናይታ ሓቀኛ ዓለም ጥራይ እያ፡﻾ ይብሉ። ስለዚ ክርስቶስ ብስጋ ከም ዚመጸ ኣይኣምኑን እዮም (1ዮሃ.4፡3። 2ዮሃ.7)።
ግኖስቲካውያን፤ ﷽ሰብñ ካብታ እተፈጥረላ ዓለም ምስ ዚፍለ እዩ ዚድሕን፡﻾ ይብሉ። ገሊኦም ከኣ፡ እዚ ነገር እዚ ስጋኻ ብምግዛእ ከም ዚፍጸም ይምህሩ። ነዚ ኣሚኖም ከኣ መርዓን በብዓይነቱ ዓይነት ምግብን ይኽልክሉ (1ጢሞ.4፡3-5)። ትንሳኤ ኸኣ ብመንፈስ ከም ዝኾነ ይትርጉሙ (1ጢሞ.2፡18)። ካልኦት ግና እታ ሓቀኛ ዓለም መንፈሳዊት ስለ ዝኾነት፡ እቲ ስጋዊ ተግባር ለውጢ ኸም ዘየምጽእ ሓሲቦም ዝደለይዎ ይገብሩ (2ጢሞ.3፡6-7)።
ግኖስቲካውያን፤ ﷽ካብ እግዚኣብሄር ሓደ ነገር መጸ፡ ቀጺሉ ኸኣ ካልእ ነገር መጸ፡ ከምኡ ኢሉ ኸኣ ካልእ ነገራት እናመጸ፡ ኣብ መወዳእታ እዛ እትርኤ ዘላ ዓለም ተረኽበት። ስለዚ ኣብ መንጎ ዓለምን ኣምላኽን ብዙሕ መሳልል ኣሎ፡﻾ ይብሉ (ቆሎ.1፡19-20፤ 2፡8-15)።
ግኖስቲካውያን፤ ﷽ሰብ በቲ ፈላጣት ዝገበርዎ ስርዓትን ወግዕን እዩ ዚድሕን፡﻾ ይብሉ ነበሩ (ቆሎ.2፡16-23)።

ፍሒራ፤
ኣንጭዋ ዚመስል እንስሳ በረኻ (ኢሳ.2፡20)።

ፍራሽ፤
ኣብ ዙርያኡ ዘፈር ዘለዎ ጽቡቕ ክዳን ዓራት፡ ምንጻፍ ዓራት (ምሳ.7፡16)።

ፍርሃት፤

ኣብ ልዕሌኻ ንዘሎ ሰብ ብግቡእ ኣገባብ ምኽባር፡ ምፍራህ። በዚ መገዲ እዚ ንእግዚኣብሄር ምፍራህ መጀመርያ ጥበብን ናይ ሰብ ኩለንትናን እዩ (ምሳ.9፡10። መክ.12፡13)። ሰባት ንእግዚኣብሄር ፈሪሆም ትእዛዙ ይገብሩ፡ ንሓጢኣት ከኣ ይጸልኡ (ዘፍ.22፡12፤ 31፡42። ኤር.32፡40። ግብ.10፡2)። ከምኡ ኸኣ ሰባት ነቶም ኣብ ልዕሊኦም ዘለው ዚግባእ ክብረት ኪህቡ ይእዘዙ (ሮሜ.13፡7። 1ጴጥ.2፡18)።
ካብ ኣምላኽ ኮነ ኻብ ሰብ ወይ ከኣ ካብ ዝኾነ ነገር ምፍራህ። እዚ ዓይነት ፍርሃት እዚ፡ ብምኽንያት ሓጢኣት ኣብ ዓለም ዝኣተወ ፍርሃት እዩ (ዘፍ.3፡10። ምሳ.28፡1)። እቶም ወንጌል ዘይተቐበሉ፡ ብምኽንያት ፍርዲ፡ ፍርሃት ይሕዞም (ግብ.16፡29፤ 24፡25። እብ.16፡26-27። ራእ.21፡8)። እቲ ኣማኒ ግና ንኣምላኽ ብፍቕሪ ዚፈልጦ ስለ ዝኾነ፡ ካብ ባርናት ፍርሃት ይድሕን (ሮሜ.8፡14-15። 1ዮሃ.4፡18)። እዚ ስለ ዝኾነ ኸኣ ብመዓልቲ ፍርዲ ኣብ ቅድሚ እግዚኣብሄር ከም ዚቐርብ ዚፈልጥ ስለ ዝኾነ፡ ንእግዚኣብሄር እናኣኽበረን ብፍርሃት ኣምላኽ እናተመላለሰን ይነብር (ፊል.2፡12-13። 1ጴጥ.3፡15)።

ፍርዲ፤
እቲ ቐንዲ ሓሳብ ናይ ፍርዲ ንሓቂ ኻብ ሓሶት ምፍላይ እዩ (ዘዳ.25፡1)። መጽሓፍ ቅዱስ ንፍርዲ ብሓሙሽተ መገዲ ገይሩ ይገልጾ፤

ፍርዲ እንታይ ማለት ምዃኑ ምስትውዓል (ምሳ.1፡3፤ 2፡8)። ጥበበኛ ሰብ ኩነታት ገዛእ ርእሱ እዩ ዚፈልጥ እምበር ኣብ ልዕሊ ኻልኦት ኣይፈርድን፡ ንሰብ ከኣ ኣይዕምጽን እዩ (ማቴ.7፡1-6)። መጽሓፍ ቅዱስ እቲ ንኻልኦት ዚፈርድ ሰብ ንርእሱ ኸም ዚኹንን እናገለጸ፡ ኣብ ልዕሊ ብጻይና ከይንፈርድ የጠንቅቐና (ሮሜ.2፡1)። ኣብ ልዕሊ ኻልኦት ንምፍራድ ብቑዕ መሰረት የብልናን (ዮሃ.8፡7)፡ መሰል የብልናን (ሮሜ.14፡4)፡ እንፍጽሞ ለውጢ ኸኣ የልቦን (1ቆረ.4፡3-5)።
ብዘይ ኣድልዎ ምፍራድ (ዘዳ.1፡17፤ 25፡1)። ﷽ቅጽዓት﻾ ተመልከት።
ኣብ ልዕሊ ዓለም ዚፍጸም ተግባር እግዚኣብሄር። እግዚኣብሄር ነቶም ኣብዛ ዓለም እዚኣ ዘለው ዓመጽትን ሓጢኣተኛትትን ይፈርዶም እዩ (ኣሞ.6፡12፥14። መሳ.1፡7)። እግዚኣብሄር ንደቂ እስራኤል ኪእዘዝዎ ኸለው ይባርኾም፡ ካብ ፍቓዱ ኺወጹ ኸለው ግና ይቐጽዖም ነበረ። ኪቐጽዖም ከሎ ኸኣ ምእንቲ ኺቕደሱ እምበር ምእንቲ ኺጠፍኡ ኣይኮነን (ኤር.25፡29። 1ጴጥ.4፡17)።
ኣብ መወዳእታ ዓለም ዚፍጸም መወዳእታ ፍርዲ። እዚ ፍርዲ እዚ ብመዓልቲ እግዚኣብሄር ኪፍጸም እዩ (ኢሳ.2፡12። ኣሞ.5፡18)። ሽዑ እቲ ፈራዲ፡ ክርስቶስ እዩ። ንሰባት ከኣ ከከም ዘረባኦም (ማቴ.12፡36-37)፡ ከከም ግብሮም (1ጱአጥ.1፡17)፡ ከከም ሓሳቦም (ሮሜ.2፡16) ኪፈርዶም እዩ። ብጽድቂ ይፈርዶም (ግብ.17፡30-31)። እቶም ዘይኣምኑ፡ ካብቶም ሓቀኛታት ኣመንቲ ይፍለዩ (ማቴ.13፡24-43፥ 47-50፤ 25፡31-46)፡ ከመ ዓገቦም ይቕጽዑ (ሮሜ.2፡12-13። ሉቃ.11፡31-32፤ 12፡46-48)፡ ንዘልኣለም ይቕጽዑ (ራእ.20፡13-15)። እቶም ንክርስቶስ ኣሚኖም ዚስዕብዎ ግና ከምቲ ግብሮም ዓስቦም ይቕበሉ (ሉቃ.19፡16-19። ሮሜ.14፡10-11። 1ቆረ.3፡12-15። 2ቆረ.5፡9-10)፡ ንዘልኣለም ከኣ ኣብ መንግስተ ሰማያት ይነብሩ (ዮሃ.3፡16። ራእ.21፡1-7)።
ኩነኔ (ናይ ዘልኣለም ፍርዲ)። እቶም ብክርስቶስ ዚኣምኑ ኩነኔ የብሎምን (ሮሜ.8፡1)። ﷽ኩነኔ﻾ ተመልከት።

መንበር ፍርዲ፤
ንጉስ ወይ ገዛኢ ወይ ከኣ ዳኛ፡ ፍርዲ ኺህብ ከሎ ዚቕመጠሉ ኮፍ መበሊ (ማቴ.27፡29)። ኩላቶም ኣመንቲ ኣብ ቅድሚ መንበር ፍርዲ ኣምላኽ ደው ኪብሉ እዮም (ሮሜ.14፡10። 2ቆረ.5፡10)።

መዓልቲ ፍርዲ፤
ኣብ መወዳእታ ዓለም እግዚኣብሄር ንሰባት ኪፈርዶም እዩ። እታ መዓልቲ እቲኣ መኣስ ከም ዝኾነት ኣይተገልጸትን። እግዚኣብሄር ግና መዲብዋ ኣሎ (ማቴ.24፡26። ግብ.17፡30-31)።

ፍርግያ፤
ኣብ ወገን ምዕራባዊ-ደቡብ ንእሽቶ እስያ ዚርከብ ክፍሊ ሃገር። ፍርግያ ብ 133 ቅ.ል.ክ. ግዝኣት ሮሜ ኮነ። ጳውሎስ ኣብታ ኻልአይትን ሳልሰኡትን ናይ ስብከት ወንጌል መገሻኡ ኣብ ፍርግያ ወንጌል ሰበኸ (ግብ.16፡6፤ 18፡23)። እዚ ኽፍሊ ሃገር እዚ፡ ሎሚ ኽፍሊ ሃገር ቱርኪ ኾይኑ ኣሎ። ካ 6 ቀ።

ፍቕሪ፤
ፍቕሪ ባህርይ እግዚኣብሄር እያ (1ዮሃ.4፡8፥16)። ፍቕሪ ካብ ኩሉ ትዓቢ (1ቆረ.13፡13)። ፍቕሪ እንታይ እያ? ምስ እንብል፡ ፍሬኣ ኣብ ተግባራ ጥራይ ኢና እንፈልጦ (1ቆረ.13፡4-7)። ፍቕሪ መሰረት ሃይማኖት ክርስትና እያ። ሰብ ምስ ሰብ ወይ ከኣ ሰብ ምስ ኣምላኽ ምእንቲ ኺሓብር ፍቕሪ ተድሊ (ማቴ.22፡37-39። ማር.12፡28-31። ዮሃ.13፡34-35)። እግዚኣብሄር ንወዱ የሱስ ክርስቶስ ቅድሚ ምምስራት ዓለም ኣፍቀሮ (ዮሃ.17፡24)። ንነፍስ ወከፍና ዜፍቅረና ስለ ዝኾነ ከኣ ብሞት ክርስቶስን ትንሳኤኡን ገይሩ ምድሓን ሃበና (ሮሜ.5፡8-10። ዮሃ.13፡1። 1ዮሃ.4፡9-10)። ነቶም ኣመንቲ ክርስቶስ ካብ ፍቕሪ ክርስቶስ ኪፈልዮም ዚኽእል ዝኾነ ይኹን ነገር የልቦን (ሮሜ.8፡31-39)። መንፈስ ቅዱስ ኣብ ልቢ ኣመንቲ ፍቕሪ ኣምላኽ የፍስስ (ሮሜ.5፡5። ገላ.5፡22)። እቶም ኣመንቲ፡ ፍቕሪ ኪለብሱ ይግብኦም (ማቴ.5፡43-48። ቆሎ.3፡14)። ፍቕሪ ኣመንቲ ብምሕላው ትእዛዝ ኣምላኽ እዩ ዚግለጽ (ዮሃ.14፡15። 1ዮሃ.3፡22-23)። እቶም ንኣምላኽ ዚእዘዙ ኣብ ፍቕሪ ኣምላኽ ይጸንዑ (ዮሃ.15፡9-10)።

ናይ ፍቕሪ መኣዲ፤
ፍቕሪ ንምድልዳል፡ ሓቢርካ ምብላዕ እተለምደ እዩ። እቶም ኣመንቲ ካብ መጀመርታ ጀሚሮም ብሓባር ይበልዑ ነበሩ። እዚ ኸኣ ናይ ፍቕሪ መኣዲ ተባህለ። እዚ ናይ ፍቕሪ መኣዲ ዚበዝሕ ጊዜ ምስ ድራር ጎይታ እተኣሳሰረ ኸም ዝነበረ ንዝክር። እንተኾነ ግና በብዓይነቱ ዘይግባእ ነገራት ኪፍጸም ስለ ዝጀመረ፡ እቲ ድራር ጎይታ በይኑ ኺዝውተር ጀመረ (ግብ.2፡46። 1ቆረ.11፡17-34። 2ጴጥ.2፡13። ይሁ.12)።

ፍትዊ፤
ጽቡቕ፡ ስሙር፡ ቅቡል። ቅቡል መስዋእቲ ንምግላጽ እተዘውተረ ቓል (ዘሌ.1፡3-4)።

ፍዮ፤
ብመሬት፡ ብኣስራዚ ብብሩር ወይ ብወርቂ ዚስራሕ ጀበና ዚመስል ኣቕሓ። ኣብ መ.ቅ. ፍዮ ምሳሌ ህይወት ሰብ ኮይኑ ተጠቒሱ ኣሎ (መክ.12፡6)።

ፍጥረት፤
እግዚኣብሄር ብመጀመርታ ነቲ ዚርኤ ካብ ዘይርኤ ብቓሉ ፈጠረ (ዘፍ.1፡1። እብ.11፡3)። ነዚ ኸኣ ኺገብሮ ስለ ዝፈተወ ፈጠሮ እምበር፡ ንርእሱ ስለ ዘድለዮ ኣይፈጠሮን (ግብ.17፡25)። ኣቦን (ኢሳ.44፡24) ወድን (ዮሃ.1፡1-3) መንፈስ ቅዱስን (ዘፍ.1፡2) ኣብቲ ተግባር ፍጥረት ብሓደ ኾይኖም ፈጠሩ። ዓለም ከኣ ካብቲ እተፈጥረትሉ ጊዜ ጀሚራ ብሓይሊ ኣምላኽ ቆይማ ኣላ (ግብ.17፡25። ቆሎ.1፡17)። ዓለም ክብሪ ኣምላኽ ምእንቲ ኺግለጽ ተፈጥረት (መዝ.19። ሮሜ.1፡20-21። ራእ.4፡11)። ካብ ዘፍ.1፡1-2፡3 ነዚ ዚስዕብ ንምልከት፤

እግዚኣብሄር ንዓለም ብሽዱሽተ መዓልቲ ፈጠራ፡ ኣብ ሳብዐይቲ መዓልቲ ኸኣ ካብ ተግባሩ ዓረፈ። ገሊኦም ሊቃውንቲ፡ እግዚኣብሄር ብሽዱሽተ መዓልቲ ዕዮ ፍጥረት ፈጸመ ይብሉ። መዓልቲ ኺብሃል ከሎ ግና፡ ነዊሕ ጊዜ ኼመልክት ይኽእል እዩ። ﷽መዓልቲ﻾ ተመልከት።
እግዚኣብሄር ንኹሉ ፍጥረት ዘድሊ ዘበለ ኣዳለወሉ፡ ኪፈጥር ከሎ ኸኣ ንኹሉ በብተርታኡ ፈጠሮ። መልኣኽቲ ከም እተፈጥሩ እምበር መኣስ ከም እተፈጥሩ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ኣይተገልጸልናን። ኣምላኽ ከኣ ንሰበይቲ ናብ ሰብኣይ ከም ዘምጽኣ ተገሊጹ ኣሎ (ዘፍ.2፡2)፡ እዚ ግና በየነይቲ መዓልትን ሰዓትን ከም እተፈጸመ ኣይተገልጸን። እግዚኣብሄር ኣቐዲሙ ነቲ ግዙፍ ዝኾነ ነገራት ፈጠረ፡ ድሕሪኡ ኸኣ በብመዓልቱ በብዓይነቱ ፍጥረት ፈጠረ።
እግዚኣብሄር ንፍጥረት ከከም ዓይነቱ ገይሩ ፈጠሮ (ዘፍ.1፡12፥25)። ነፍስ ወከፍ ፍጥረት ከከም ዓይነቱ ይወልድን ይፈርን፡ ከከም ኩነታቱ ይለዋወጥ፡ ካብቲ ዓይነቱ ዚወጽእ ፍጥረት ግና የልቦን።
እግዚኣብሄር ንኹሉ ፍጥረት ጽቡቕ ገይሩ ፈጠሮ (ዘፍ.1፡4፥ 10፥ 12፥ 18፥ 21፥ 25፥ 31)።
እግዚኣብሄር ንሰብ ልዕሊ ኹሉ ፍጥረት ገበሮ (ዘፍ.1፡29-30፤ 2፡19)። ዘፍ.1 ብጃምላ ብዛዕባ ፍጥረት ትገልጸልና። ዘፍ.2 ኸኣ ሰብ ኣብ መጀመርታ ኸመይ ከም ዝነበረ ትገልጸልና።

መጀመርታ ፍጥረት፤
የሱስ፡ ﷽መጀመርታ ፍጥረት﻾ ተባሂሉ ተሰምዩ ኣሎ (ራእ.3፡14)። ገሊኦም ሰባት ከኣ ነዚ መሰረት ገይሮም፤ ﷽እምበኣር ፍጥረት እዩ፡﻾ ይብሉ። እዚ ግና ጌጋን ዘይምርዳእን እዩ። ፍጥረት ንምጅማር ﷽መጀመርታ﻾ ኾነ እምበር፡ ባዕሉ ሓደ ኻብ ፍጥረት ኣይኮነን። ከምቲ ሃዋርያ ዮሃንስ ዚብሎ፤ ﷽ብእኡ ኹሉ ኮነ፡ ካብቲ ዝኾነ ዘበለ ድማ ብዘይ ብእኡ ዝኾነ የልቦን፡﻾ (ዮሃ.1፡3)። ቃል (ወዲ) ናይ ፍጥረትን ናይ ህይወትን ምንጪ ወይ መበገሲ ስለ ዝኾነ፡ እግዚኣብሄር ሰማይን ምድርን ምስ ፈጠረ፡ ዕዮኡ በቲ ምንጪ ኹሉ ፍጥረት ዝኾነ ወዱ ጀመረን ፈጸመን (ቆሎ.1፡15-16)። ﷽በኹሪ﻾ ﷽ወዲ (ወልድ)﻾ ﷽የሱስ﻾ ተመልከት።

ፍጹም፤
እዚ ቓል እዚ ኸምቲ ኣቀራርባኡ በብዓይነቱ ትርጉም ኣለዎ። ምሉእ፡ ጉድለት ዘይብሉ፡ ዝበሰለ፡ ዝዓበየ፡ ብቑዕ፡ ንዚብል ሓሳብ በዚ ቓል እዚ ኽንገልጾ ንኽእል (ያእ.1፡4)።

እግዚኣብሄር ፍጹም እዩ (ማቴ.5፡48)። ስለዚ ግብሪ ኣምላኽን (ዘዳ.32፡4)፡ መገዲ ኣምላኽን (መዝ.18፡30)፡ ሕጊ ኣምላኽን (መዝ,19፡7) ፍጹም እዩ። እዝï ኸኣ ምሉእን ጉድለት ዘይብሉን ማለት እዩ።
ክርስቶስ ብኹሉ ተግባሩ ፍጹም እዩ (እብ.2፡10፤ 5፡7-10)። ንኹሉ ሓጢኣት ዚኸውን መስዋእቲ ብምቕራብ ንደቂ ሰብ ፈጺሙ ኣድሓኖም (እብ.10፡12፤ 7፡25)። እቶም ብጊዜ ብሉይ ኪዳን ዝነበሩ ኣመንቲ ኽሳዕ ጊዜ ክርስቶስ ፍጹም ምድሓንን ምስ ኣምላኽ ምርኻብን ኣይረኸቡን፡ ሕጂ ግና ምድሓን ረኸቡ (እብ.7፡11፥ 18፤ 11፡40፤ 12፡13)።
ኣመንቲ ፍጹማት ኪኾኑ ይግብኦም (ዘፍ.17፡1። ማቴ.5፡48)። ብዓል ኖህን ብዓል እዮብን ፍጹማት ስለ ዝነበሩ፡ ጻድቃንን ቅኑዓትን ሰባት ተባህሉ (ዘፍ.6፡9። እዮ.1፡1)። ሰብ ብተግባሩ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ብልቡውን ፍጹም ኪኸውን ይግባእ (1ነገ.8፡61። 2ዜና.25፡2)። ሰብ ኣብዛ ዓለም ፍጹም ኪብሃል ከሎ፡ ብእምነቱን ብኣካይዳኡን ዝበሰለ፡ ዝዓበየ፡ ዝደልደለ ማለት እዩ እምበር፡ ጌጋ ዘይብሉ ማለት ኣይኮነን (ፊል.3፡12። 1ዮሃ.1፡8-10)። በዚ መገዲ እዚ ኸኣ ምስትውዓሉን ጠባዩን ፍጹም ይኸውን (ፊል.3፡15። ያእ.1፡4)። ኣብ መወዳእታ፡ እቶም ኣመንቲ ብሕብረት ምስ ክርስቶስ ፍጹማት (ምሉኣት) ኪኾኑ እዮም (ኤፌ.4፡12-13። ቆሎ.1፡28)።

ናይ መጽሓፍ ቅዱስ መዝገበ ቃላት

ፍ